حکم واقعی - حکم اولیه و حکم ثانویه
حکم اولیه: حکمی است که برای شرایط عادی زندگی صادر شده است . مانند حکم به وضو
حکم ثانویه : حکمی است که برای شرایط اضطراری و غیر عادی زندگی صادر شده است. مانند حکم به تيمم
یعنی به قران و سنت و ... رجوع می کنه و اگر حکم مسئله رو پیدا کنه، حکم صادر می کنه
مثلا به قران رجوع می کنه و می فهمه که باید به زنا کار شلاق زد و یا دست سارق را باید قطع کرد
حکم ظاهری آن حکمی است که، هر گاه مجتهد بخواهد برای یک مسئله حکمنی صادر کنه و به قران و سنت و اجماع و عقل مراجعه کنه و ببینه که توی قران و سنت و اجماع و عقل، برای اون مسیله حکمی نیست، در این جا به یک سری اصول مراجعه می کنه که ما به این اصول می گوییم اصول عملیه
اگر مجتهد با اصول عملیه حکم صادر بکنه، به این حکمش می گوییم حکم ظاهری
اصول عملیه چهار تا هستند : استصحاب ، احتیاط ، برایت ، تخییر
مثلا به زن زناکار در حالت عادی صد تازیانه زده می شود
ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی: حد زنای زن یا مردی که واجد شرایط احصان نباشند صد تازیانه است .
ب) حکم ثانویه:حکم اولیه به حکمی گفته می شود که برای فرد در حالت غیر عادی و اضطراری وضع شده است
مثلا به زن زناکار در حالت غیر عادی یک دسته تازیانه یا ترکه که مشتمل بر صد واحد باشد زده می شود
ماده ۹۴ قانون مجازات اسلامی: هرگاه امید به بهبودی مریض نباشد یا حاکم شرع مصلحت بداند که در حال مرض حد جاری شود یک دسته تازیانه یا ترکه که مشتمل بر صد واحد باشد ، فقط یکبار به او زده می شود هر چند همه آنهابه بدن محکوم نرسند .
الف) حكم واقعي:
حکمی است که بدون توجه به علم یا جهل فرد وضع شده است
ب) حكم ظاهري:
حکمی است که كه با توجه به جهل مكلف به حكم واقعي وضع شده باشد.
الف: زوجیت
ب: سببیت
ج: شرطیت
د: مانعیت
ه: رخصت
و: عزیمت
ی: .... ( تعداد احکام وضعی بسیار است )
اقسام حکم واقعی :
1- احکام اولیه :
2- احکام ثانویه :
حکم اولیه حکمی است که شارع و قانون گذار برای برای انسان ها برای حالت عادی وضع نموده ( مانند وضو گرفتن)
حکم ثانویه حکمی است که شارع و قانون گذار برای انسان ها برای حالت غیرعادی و اضطراری و وضع نموده ( مانند تیمم کردن در صورت نبودن آب )
* در حالت عادی انسان باید وضو بگیرد و لی در حالت غیر عادی (مثلا در حالت دستسی نداشتن به آب باید تیمم کند)
* در حالت عادی انسان نباید گوشت خوک بخورد ولی در حالت غیر عادی( مثلا بیم مرگ به علت نداشتن غذا) باید آن را بخورد
حکم واقعی ثانویه حکمی است که برای مکلف در حالت غیر عادی صادر می شود