مفهوم مخالف : مفهومي را گويند كه حكم مفهوم با حكم منطوق از حيث سلب و ايجاب مخالف باشد، مانند ( ان جائك زيد فا كرمه). حكم منطوق وجوب اكرام است چنانچه زيد بيايد، و حكم مفهوم عدم وجوب در فرض نياورن زيد است يعني اگر زيد نيامد اكرام واجب نيست( مفهوم مخالف) .
تقسيم مفهوم به موافق و مخالف
اگر مفهوم و منطوق در يك جمله از حيث ايجاب نفس اثبات و سلب متفق باشند آن را مفهوم موافق و اگر مخالف باشند آن را مفهوم مخالف گويند، پس مفهوم موافق مانند : ( فلا تقل لهما اف) در قرآن كريم آمده است : كمترين اهانتي به پدر و مادر روا مدارلاف نگواسراء 23 (منطوق).پس اگر اف گفتن به پدر و مادر حرام است، سب كردن و فحش دادن به طريق اولي حرام خواهد بود (مفهوم).اين مفهوم اسامي مختلف دارد : مفهوم موافق، فحوي الخطاب ،و اولويت قطعيه و محبت است.
اقسام مفهوم مخالف :
1- مفهوم شرط
2- مفهوم وصف
3- مفهوم غايت
4- مفهوم حصر
5- مفهوم عدد
6- مفهوم لقب